1. LUCHTDICHTHEID
1.1 Wat is een Qv;10-waarde?
1.2 Moeten wij dubbele kierdichting toepassen om te voldoen aan luchtdichtheidsklasse 2 volgens SBR-publicatie 360 “Luchtdichtbouwen”?
1.3 Maakt het nog verschil of er droogbeglazings-systemen of kitbeglazing wordt toegepast?
1.4 Aan welke luchtdichtheidseisen moet ik voldoen?
1.5 Kunnen jullie (de timmerfabriek) een garantieverklaring inzake lucht- en waterdichtheid van de gebouwschil afgeven, gebaseerd op een toetsingdruk van 350 Pascal?
1.6 Kan de luchtdichtheid in plaats van gemeten ook worden berekend?
1.7 Er wordt wel eens gezegd dat je de ramen niet meer mag openen omdat er zeer luchtdicht is gebouwd - is dat juist?
1.8 Bij gebalanceerde ventilatie zouden de ramen niet geopend mogen worden in verband met verstoring van het systeem - is dat juist?”

2. VERLAAGD BTW-TARIEF OP ARBEIDSKOSTEN BIJ RENOVATIE/HERSTEL WONINGEN
2.1 Voor welke werkzaamheden geldt het verlaagde btw-tarief op de arbeidskosten?
2.2 Voor welke werkzaamheden geldt het verlaagde btw-tarief niet?

---

1. LUCHTDICHTHEID
Naar aanleiding van de vele vragen over de luchtdichtheid van houten gevelelementen, heeft de NBvT deze vragen voorgelegd aan ing. P. Kuindersma van Kettlitz Gevel- en Dakadvies. Hieronder de gestelde vragen en de daarop ontvangen antwoorden.

1.1 Wat is een Qv;10-waarde?
Met de luchtdoorlatendheid (aangeduid met qv10) wordt bedoeld ‘de luchtvolumestroom  (qv) die ontstaat via de kieren en naden die zich tussen de verschillende bouwdelen in de omhulling van een gebouw bevinden, bij een drukverschil van 10 Pascal’ (uitgedrukt in dm³/s of m³/s). Met andere woorden: dit is de luchtverplaatsing tussen binnen en buiten die op een andere manier ontstaat dan door de daarvoor aangebrachte ventilatieopeningen.

In de normen wordt omtrent de luchtdoorlatendheid onderscheid gemaakt in een zogenaamde qv10-waarde en een qv10;kar-waarde. Het verschil tussen beide grootheden is het feit dat bij de qv10-waarde de volumestroom, bij een netto-inhoud van een woning die groter is dan 500 m³, is herleid naar een netto-inhoud van 500 m³. De qv10;kar-waarde is daarentegen een waarde zonder een herleiding naar een gestandaardiseerde netto-inhoud.

Onder de luchtvolumestroom wordt de hoeveelheid lucht verstaan die per tijdseenheid wordt toe- of afgevoerd.

1.2 Moeten wij dubbele kierdichting toepassen om te voldoen aan luchtdichtheidsklasse 2 volgens SBR-publicatie 360 “Luchtdichtbouwen”?
Nee, dat is niet noodzakelijk. Wel zijn uiteraard de volgende zaken voor klasse 2 van belang:
- goed knevelende 2- en 3 puntssluitingen;
- en nastelbaar hang- en sluitwerk;
(zie ook paragraaf 2.2.2.)

Voor klasse 3 (niveau Passiefhuis) is wel een dubbele dichting noodzakelijk! Echter dan hebben we het ook over drievoudige beglazing, soms geïsoleerd kozijnhout en dikkere ramen.

Ook bij een hogere geluidbelasting op de gevel, dus betere geluidisolatie, kan een dubbele dichting (naast het toepassen van zwaarder glas) noodzakelijk zijn.

1.3 Maakt het nog verschil of er droogbeglazings-systemen of kitbeglazing wordt toegepast?
Jazeker. Een kitbeglazingssyteem is een stuk luchtdichter dan een droogbeglazingssysteem. Bij luchtdichtheidsklasse 3 volgens SBR-publicatie 360 wordt zelfs een kitbeglazing aanbevolen tenzij aangetoond kan worden dat ook een droogbeglazingssyteem voldoet.
Ook andere aspecten, zoals bijvoorbeeld geluidisolatie, brandveiligheid, waterdichtheid (denk aan de hieldichting) en inbraakwerendheid kunnen invloed hebben op de detaillering.

1.4 Aan welke luchtdichtheidseisen moet ik voldoen?
Dat is afhankelijk van het project en de daarvoor geldende eisen. Als minimum geldt het Bouwbesluit (maximaal 200 dm3/s bij 10 pascal voor de hele schil of de in de EPC ingevoerde qv10kar-waarde. Daarnaast kunnen er private eisen zijn gesteld in technische omschrijving, bestek en/of tekening. Voorbeelden van private eisen zijn de NEN 3661 of de RGD-richtlijn. Het is dus sterk aan te bevelen vroegtijdig navraag te doen naar de geldende (aanvullende) eisen.

1.5 Kunnen jullie (de timmerfabriek) een garantieverklaring inzake lucht- en waterdichtheid van de gebouwschil afgeven, gebaseerd op een toetsingdruk van 350 Pascal?
Nee, dat kan niet. Alleen als het gaat om het door de timmerfabriek geproduceerde gevelelement is het afgeven van een verklaring (bijvoorbeeld een attest) mogelijk. Het garanderen van de lucht- en waterdichtheid van de totale schil (dus inclusief bouwkundige aansluiting) kan alleen in de praktijk door:
- een Blowerdoormeting: meting luchtdichtheid gehele schil volgens NEN 2686;
- meting luchtdichtheid van een gevelelement inclusief bouwkundig kader volgens NEN-EN 1026;
- meting waterdichtheid van een gevelelement inclusief bouwkundig kader volgens NEN-EN 1027 of NEN 2778;
- of meting van een Mock-up (dus proefopstelling inclusief bouwkundige randaansluiting) volgens NEN-EN 1026 en NEN-EN 1027.

1.6 Kan de luchtdichtheid in plaats van gemeten ook worden berekend?
Ja, echter dit geeft geen nauwkeurig resultaat. Dus ‘meten is weten’! Het berekenen van de luchtdichtheid kan volgens een aantal methoden die beschreven zijn in de SBR-publicatie Luchtdicht Bouwen (de ene methode is veel nauwkeuriger dan de andere). Het inschatten van de luchtdichtheid van gevelelementen op basis van veel meetresultaten is wel een redelijk nauwkeurige methode.

1.7 Er wordt wel eens gezegd dat je de ramen niet meer mag openen omdat er zeer luchtdicht is gebouwd - is dat juist?
Nee. Ventileren, en juist ook spuien (openen van draaiende delen), moet altijd voor een gezond binnenklimaat! Luchtdicht bouwen betekent eigenlijk alleen de ongewenste luchtlekken (door kiertjes en naadjes in de schil) voorkomen.

De gedachte leeft (helaas) dat luchtdicht bouwen niet bevorderlijk is voor een gezond en comfortabel binnenmilieu. Dit is volstrekt onjuist. Het is dus van belang te beseffen dat Luchtdicht Bouwen uit gaat van een goed ventilatiesysteem en daarvoor niet in de plaats komt.

1.8 Bij gebalanceerde ventilatie zouden de ramen niet geopend mogen worden in verband met verstoring van het systeem - is dat juist?”
Nee. Dit is onzin. Spuien (openen van ramen/deuren) is noodzakelijk en deze voorzieningen zijn zelfs verplicht volgens het Bouwbesluit (artikel 3.61 en 3.62).

Bouwbesluit Artikel 3.61 lid 1 en 3.62 lid 1
De uitwendige scheidingsconstructie heeft beweegbare onderdelen voor het snel kunnen afvoeren van sterk verontreinigde binnenlucht. Beweegbare onderdelen geven een volgens NEN 1087 bepaalde capaciteit van de spuiventilatie voor een verblijfsgebied van ten minste 6 dm³/s per m² vloeroppervlakte van dat gebied. Voor een verblijfsruimte is de capaciteit ten minste 3 dm³/s per m² vloeroppervlakte van die ruimte.

---

2. VERLAAGD BTW-TARIEF OP ARBEIDSKOSTEN BIJ RENOVATIE/HERSTEL WONINGEN
De leverancier moet het verlaagde tarief aannemelijk maken. Dat betekent dat hij in zijn boekhouding een verklaring voegt van de opdrachtgever dat de woning voldoet aan de eis dat de woning ouder is dan twee jaar na het tijdstip van eerste ingebruikneming.

2.1 Voor welke werkzaamheden geldt het verlaagde btw-tarief op de arbeidskosten?

• Het aanbrengen/vernieuwen en onderhouden van een invalidentrap in de woning
• Het aanbrengen/vernieuwen/onderhouden van de riolering binnen het perceel van de woning
• Het aanbrengen/vernieuwen/onderhouden van een dakterras of een veranda.
• Het aanbrengen/vernieuwen/onderhouden van boilers, geisers, cv-installaties, gaskachels, zonnepanelen en zonneboilers.
• Het aanbrengen/vernieuwen/onderhouden van de badkamer, toilet en keuken.
• Het (aan)bouwen, vernieuwen en onderhouden van garages, schuren, carports, tuinhuisjes e.d. Het verlaagde tarief op de arbeidskosten geldt alleen wanneer deze zich bevinden op hetzelfde perceel als de woning.
• De renovatie van een bejaardentehuis, aanleunwoning, appartementencomplex. Alleen die ruimten die ter beschikking staan aan de bewoners (waaronder de gemeenschappelijke ruimten zoals de hal, trappenhuis, lift, recreatieruimte) worden als woning aangemerkt.
• Het uitbouwen van de woning, bijvoorbeeld door het aanbrengen van een erker.
• Het onderhouden/vernieuwen en herstellen van een gevel.
• Het vegen/onderhouden/vernieuwen van schoorstenen.
• Het aanbrengen/vernieuwen van (dubbel) glas.
• Het aanbrengen/vernieuwen/onderhouden van wandafwerking zoals tegels die zodanig zijn aangebracht dat verwijdering daarvan schade toebrengt aan de wand als geheel.
• Het aanbrengen/vernieuwen/onderhouden van vloeren die in bouwkundig opzicht onderdeel (gaan) uitmaken van de woning. Onder vloeren die in bouwkundig opzicht onderdeel uitmaken van de woning worden ook vloeren begrepen, die zodanig zijn aangebracht dat verwijdering daarvan schade toebrengt aan de vloer als geheel. Bedoeld worden betonnen gietvloeren, plavuizen, tegels, sommige parketvloeren en dergelijke.

2.2 Voor welke werkzaamheden geldt het verlaagde btw-tarief niet?

• Het aanbrengen/vernieuwen/onderhouden van zonwering, rolluiken e.d. die in bouwkundig opzicht geen deel (gaan) uitmaken van de woning.
• Het aanleggen/vernieuwen /onderhouden van een zwembad in de tuin. Geen renovatie en herstel van de woning.
• Het aanbrengen/vernieuwen/onderhouden van omheiningen, tuinhekken (worden tot de tuin gerekend).
• Het aanleggen/vernieuwen /onderhouden van een voetpad c.q. oprit naar de woning (behoort bij de tuin en niet bij de woning).
• Het in eigen bedrijf of op locatie vervaardigen van kasten, deuren, kozijnen en dergelijke. Slechts de arbeidskosten van het plaatsen valt onder het 6% tarief.
• De bestaande woning wordt gesloopt en er komt een nieuwe woning. Er is sprake van een nieuw vervaardigd goed.
• Het bestrijden van ongedierte. Geen renovatie en herstel van de woning.
• Het plaatsen/vernieuwen/onderhouden van een alarminstallatie of een airco-installatie. Het verlaagde tarief mag wel worden toegepast als de installatie in bouwkundig opzicht onderdeel uitmaakt of gaat uitmaken van de woning.
• Het plaatsen, vernieuwen of onderhouden van een sauna. Het verlaagde tarief mag wel worden toegepast bij plaatsing, vernieuwing en onderhoud van de sauna als deze in bouwkundig opzicht onderdeel uitmaakt of gaat uitmaken van de woning.